799 Üretim Maliyet Hesabı Hesabı
Sınıf / grup: 7 Maliyet Hesapları / 79 7/B Seçeneğinde Gider Çeşitleri
Kısa tanım
7/B sisteminde üretime ilişkin gider çeşitlerinin fonksiyonel üretim maliyeti olarak toplandığı ara hesabı oluşturmak.
Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.
Editoryal açıklama
Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
7/B sisteminde üretime ilişkin gider çeşitlerinin fonksiyonel üretim maliyeti olarak toplandığı ara hesabı oluşturmak.
| Hesabın amacı | 7/B sisteminde üretime ilişkin gider çeşitlerinin fonksiyonel üretim maliyeti olarak toplandığı ara hesabı oluşturmak. |
|---|---|
| Hesap niteliği / normal yön | Üretim maliyeti hesabıdır; 798’den gelen üretim payıyla borçlanır, 151/152/622 veya ilgili varlık hesaplarına aktarılırken alacaklanır. |
| Borçlandırıldığı durumlar | 798 üzerinden üretime ait giderler yansıtıldığında. |
| Alacaklandırıldığı durumlar | Üretim maliyeti yarı mamul, mamul veya hizmet maliyetine devredildiğinde. |
| Başlıca karşı hesaplar | 798, 151, 152, 622. |
| Mali tablo bağlantısı | 7xx hesabı dönemsel maliyet izleme aracıdır; yansıtma/fark mekanizması sonunda ilgili stok, varlık veya 6xx sonuç hesabına taşınır. |
| Direkt maliyet | Belirli bir maliyet nesnesine ekonomik olarak doğrudan izlenebilen maliyet. |
| Endirekt maliyet | Maliyet nesnesine doğrudan izlenmesi ekonomik olmayan ve dağıtım gerektiren maliyet. |
| Maliyet nesnesi | Maliyeti ölçülmek istenen mamul, hizmet, sipariş, müşteri, proje veya faaliyet. |
| Gider yeri | Giderlerin sorumluluk veya faaliyet alanı itibarıyla toplandığı organizasyon birimi. |
| Normal kapasite | Normal koşullarda birkaç dönem/sezonda beklenen ortalama üretim düzeyi; TMS 2 sabit GÜG dağıtımında temel kavram. |
| Tam maliyet | Sabit ve değişken üretim giderlerinin üretim maliyetine dahil edildiği yaklaşım. |
| Normal maliyet | Sabit GÜG’ün normal kapasiteye göre dağıtıldığı; dağıtılmayan kısmın dönem gideri olduğu yaklaşım. |
| Standart maliyet | Normal verimlilik ve fiyat/ücret düzeylerine göre önceden belirlenmiş maliyet. |
| Eşdeğer birim | Safha maliyetinde tamamlanmamış üretimin tamamlanma derecesi dikkate alınarak hesaplanan üretim miktarı. |
| Fark/sapma | Fiili maliyet ile standart/önceden saptanmış maliyet arasındaki fark. |
| Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri | 1, 2, 3 ve 10 Sıra No.lu MSUGT; Tekdüzen Hesap Planı 7/A ve 7/B açıklamaları. Ana hesap kodları bu düzenlemelere dayanır. |
| Vergi Usul Kanunu m.262 | Maliyet bedeli; emtiada stoklara giriş tarihine kadar ilgili kredi faiz ve kur farklarının maliyete dahil edilmesi dahil güncel maliyet unsurları. |
| Vergi Usul Kanunu m.275 | İmal edilen emtianın maliyet unsurları: hammadde, işçilik, genel imal giderlerinden pay, seçimlik genel idare payı ve zorunlu ambalaj. |
| KGK TFRS 2026 Seti | TMS 2 Stoklar, TMS 19, TMS 23, TMS 38, TFRS 15, TFRS 16 ve ilgili standartlar. |
| TMS 2 Stoklar | Özellikle par. 10-17: satın alma/dönüştürme maliyetleri, normal kapasite, ortak/yan ürün, stok maliyetine alınmayan giderler. |
| TMS 38 Maddi Olmayan Duran Varlıklar | Özellikle par. 54-57: araştırma giderleri ve geliştirme aktifleştirme kriterleri. |
| BOBİ FRS 2021 Sürümü ve değişiklikleri | Bölüm 6 Stoklar, Bölüm 14 Maddi Olmayan Duran Varlıklar, Bölüm 17 Borçlanma Maliyetleri ve diğer ilgili bölümler. |
| KÜMİ FRS güncel metni | Bölüm 8 Stoklar, Bölüm 12 Maddi Olmayan Duran Varlıklar, Bölüm 15 Borçlanma Maliyetleri. Özellikle 8.10-8.15 ve 12.10-12.11. |
| KGK Finansal Raporlama Standartlarına Uygun Hesap Planı (29.07.2024) | TFRS/BOBİ FRS raporlamasına uygun kayıt üretmek amacıyla yayımlanan ihtiyari hesap planı; maliyet hesaplarında daha ayrıntılı FRS köprüleri sağlar. |
| GİB Yeniden Değerleme Oranları | 7/A/7/B kullanım hadleri gibi zamanla değişen parasal büyüklüklerin güncellenmesi açısından doğrulama kaynağı. |
Uygulama 1 - 799’dan yarı mamule aktarım
Dönem sonu üretim maliyetinin 450.000 TL’si henüz tamamlanmamış üretime ilişkindir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 151 | Yarı Mamuller - Üretim | ₺450.000,00 | |
| 799 | Üretim Maliyet Hesabı | ₺450.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 450.000 TL = Alacak toplamı 450.000 TL.
- Kayıt mantığı: Tamamlanmamış üretim maliyeti 151’e taşınır.
- 151 miktar ve tamamlama derecesi verileriyle desteklenmelidir.
Uygulama 2 - Tamamlanan üretimin mamullere aktarımı
799’da izlenen 150.000 TL maliyet dönem içinde tamamlanan üretime ilişkindir.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 152 | Mamuller | ₺150.000,00 | |
| 799 | Üretim Maliyet Hesabı | ₺150.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 150.000 TL = Alacak toplamı 150.000 TL.
- Kayıt mantığı: Tamamlanan üretim maliyeti mamul stokuna aktarılır.
- Üretim tamamlanıp satıldığında 152’den 620’ye maliyet çıkışı yapılır.
1A - Maliyetlerin 7/A hesaplarında toplanması
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 710 | Direkt İlk Madde ve Malzeme | ₺900.000,00 | |
| 720 | Direkt İşçilik | ₺500.000,00 | |
| 730 | Genel Üretim Giderleri | ₺400.000,00 | |
| 150/335/320* | İlgili varlık ve borç hesapları | ₺1.800.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1.800.000 TL = Alacak toplamı 1.800.000 TL.
- Kayıt mantığı: Üretim maliyetleri fonksiyonlarına göre 7/A’da toplanır.
- Detaylı gerçek kayıtta her karşı hesap ayrı satırda gösterilir; toplu karşı hesap yalnız vaka akışını sadeleştirmek içindir.
1B - Maliyetlerin yarı mamule yansıtılması
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 151 | Yarı Mamuller - Üretim | ₺1.800.000,00 | |
| 711 | DİMM Giderleri Yansıtma | ₺900.000,00 | |
| 721 | Direkt İşçilik Yansıtma | ₺500.000,00 | |
| 731 | Genel Üretim Giderleri Yansıtma | ₺400.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1.800.000 TL = Alacak toplamı 1.800.000 TL.
- Kayıt mantığı: Toplam üretim maliyeti 151’de birikir.
- TMS 2 açısından 151’e yalnız stok maliyetine girebilir giderler taşınmalıdır.
1C - Tamamlanan üretimin mamule alınması
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 152 | Mamuller | ₺1.500.000,00 | |
| 151 | Yarı Mamuller - Üretim | ₺1.500.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1.500.000 TL = Alacak toplamı 1.500.000 TL.
- Kayıt mantığı: Tamamlanan üretim 152’ye geçer; 151’de 300.000 TL dönem sonu yarı mamul kalır.
- Yarı mamul maliyeti fiziki sayım ve tamamlama derecesiyle doğrulanmalıdır.
1D - Satılan mamul maliyetinin kaydı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 620 | Satılan Mamuller Maliyeti | ₺1.050.000,00 | |
| 152 | Mamuller | ₺1.050.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1.050.000 TL = Alacak toplamı 1.050.000 TL.
- Kayıt mantığı: Satılan mamullerin maliyeti gelir tablosuna taşınır.
- 152’de 450.000 TL tamamlanmış ancak satılmamış mamul maliyeti kalır.
3A - Safha maliyetlerinin 151’de toplanması
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 151 | Yarı Mamuller - Üretim | ₺852.000,00 | |
| 711/721/731* | İlgili maliyet yansıtma hesapları | ₺852.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 852.000 TL = Alacak toplamı 852.000 TL.
- Kayıt mantığı: Safhanın döneme ait maliyetleri 151’de birikir.
- Fiili kayıtta malzeme, işçilik ve GÜG yansıtma hesapları ayrı gösterilir.
3B - Tamamlanan birimlerin 152’ye devri
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 152 | Mamuller | ₺720.000,00 | |
| 151 | Yarı Mamuller - Üretim | ₺720.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 720.000 TL = Alacak toplamı 720.000 TL.
- Kayıt mantığı: Tamamlanan birimlerin maliyeti mamul stokuna taşınır; 151’de 132.000 TL yarı mamul kalır.
- Eşdeğer birim hesabı stokların gerçeğe uygun maliyet dağılımını sağlar.
4A - Siparişlerin maliyet kartlarına yansıtılması
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 151.A* | Yarı Mamuller - Sipariş A | ₺660.000,00 | |
| 151.B* | Yarı Mamuller - Sipariş B | ₺500.000,00 | |
| 711 | DİMM Yansıtma | ₺520.000,00 | |
| 721 | Direkt İşçilik Yansıtma | ₺340.000,00 | |
| 731 | GÜG Yansıtma | ₺300.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 1.160.000 TL = Alacak toplamı 1.160.000 TL.
- Kayıt mantığı: Sipariş bazında maliyet kartları 151 alt hesaplarıyla desteklenebilir.
- Yükleme oranı gerçek kapasite ve maliyet sürücüsüyle uyumlu olmalıdır.
9A - Aktifleştirilen finansman maliyeti
Toplam 350.000 TL borçlanma maliyetinin ilgili çerçevede aktifleştirilebilir olduğu varsayılmıştır.
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 151/150* | Özellikli stok / üretim maliyeti | ₺350.000,00 | |
| 781 | Finansman Giderleri Yansıtma | ₺350.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 350.000 TL = Alacak toplamı 350.000 TL.
- Kayıt mantığı: Borçlanma maliyeti stokun maliyetine dahil edilir.
- Aktifleştirme yalnız ilgili çerçevenin koşulları sağlanıyorsa yapılır; süre eşiği ve kur farkı yaklaşımı çerçeveler arasında aynı değildir.
10A - Gider çeşitlerinin fonksiyonlara yansıtılması
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 799 | Üretim Maliyet Hesabı | ₺700.000,00 | |
| 631 | Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri | ₺80.000,00 | |
| 632 | Genel Yönetim Giderleri | ₺140.000,00 | |
| 660/661* | Finansman Giderleri | ₺30.000,00 | |
| 798 | Gider Çeşitleri Yansıtma | ₺950.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 950.000 TL = Alacak toplamı 950.000 TL.
- Kayıt mantığı: Dağıtım tablosu ekonomik gider çeşitlerini fonksiyonlara dönüştürür.
- Üretim dışı giderler 799’a gitmez.
10B - Üretim maliyetinin stoklara aktarılması
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 151 | Yarı Mamuller - Üretim | ₺200.000,00 | |
| 152 | Mamuller | ₺500.000,00 | |
| 799 | Üretim Maliyet Hesabı | ₺700.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 700.000 TL = Alacak toplamı 700.000 TL.
- Kayıt mantığı: 799 kapanır; üretim maliyeti tamamlanma durumuna göre 151 ve 152’ye ayrılır.
- TMS 2/BOBİ/KÜMİ kapsamında stok maliyetine alınmaması gereken tutarlar varsa 799’dan önce ayrıştırılmalıdır.
13A - TFRS raporlama düzeltmesi
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|---|---|---|
| 632 | Genel Yönetim Giderleri | ₺300.000,00 | |
| 680/624** | Dağıtılmayan Sabit Genel Üretim Giderleri | ₺200.000,00 | |
| 152 | Mamuller | ₺500.000,00 |
Kontrol: Borç toplamı 500.000 TL = Alacak toplamı 500.000 TL.
- Kayıt mantığı: Vergi amaçlı stok maliyetinde bulunan ancak TFRS stok maliyeti kriterlerini karşılamayan tutarlar raporlama paketinde stoktan çıkarılır.
- Satılan ve stokta kalan üretim ayrımı yapılmadan toplu düzeltme uygulanmamalıdır; örnek tüm tutarın dönem sonu stokta olduğu varsayımına dayanır.
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| Vergi/MSUGT | Muhasebeleştirme / ölçüm açısından kritik nokta: 7/B üretim/hizmet işletmelerinde 799, üretim maliyetini toplar ve 151/152 veya 622’ye devredilerek kapatılır. |
|---|---|
| TFRS/IFRS | Muhasebeleştirme / ölçüm açısından kritik nokta: 799’a gelen giderlerden TMS 2’ye göre stok maliyetine girmemesi gereken anormal/atıl kapasite giderleri ayrıştırılmalıdır. |
| BOBİ FRS | Muhasebeleştirme / ölçüm açısından kritik nokta: Bölüm 6 tam/normal maliyet hükümleri üretime yansıtılacak tutarı etkiler. Normal kapasite 100.000 birim, fiili üretim 60.000 birim, sabit GÜG 2.400.000 TL ve değişken GÜG 1.200.000 TL olsun. Direkt maliyetler 6.000.000 TL’dir. Bir yazılım danışmanlığı sözleşmesinde dönem sonuna kadar 600.000 TL maliyet oluşmuş, müşteriye aktarılacak hizmetin tamamlanma oranı ve hasılat tanıma koşulları ayrıca değerlendirilmektedir. Hasılat henüz tanınmadığı varsayımında maliyetin varlık olarak kalıp kalamayacağı raporlama çerçevesine göre test edilir. Proje maliyeti: araştırma safhası 400.000 TL, geliştirme safhası 900.000 TL. Geliştirme safhası, teknik yapılabilirlik, tamamlama niyeti, kullanım/satış imkanı, ekonomik fayda, yeterli kaynak ve güvenilir ölçüm koşullarını karşılamaktadır. |
| KÜMİ FRS | Muhasebeleştirme / ölçüm açısından kritik nokta: Bölüm 8 tam/normal maliyet hükümleri ve normalin üstündeki kayıplar dikkate alınır. |
| MSUGT | Muhasebeleştirme / ölçüm açısından kritik nokta: 740/741 üzerinden 622 veya uygun aktif hesaba aktarım yapılabilir; vergi ve sözleşme niteliği ayrıca değerlendirilir. |
| TFRS 15 | Muhasebeleştirme / ölçüm açısından kritik nokta: Başka standart kapsamında olmayan sözleşmeyi yerine getirme maliyeti; sözleşmeyle doğrudan ilişkiliyse, gelecekte yükümlülüklerin yerine getirilmesi için kaynak yaratıyor/geliştiriyorsa ve geri kazanılması bekleniyorsa varlık olabilir. |
| BOBİ FRS | Muhasebeleştirme / ölçüm açısından kritik nokta: Hasılat ve stok hükümleri çerçevesinde tamamlanmamış hizmet maliyetleri değerlendirilir. |
| KÜMİ FRS Bölüm 8.15 | Muhasebeleştirme / ölçüm açısından kritik nokta: İlgili hasılat henüz kayda alınmamış ve maliyetin geri kazanılması muhtemelse, tamamlanan kısma ilişkin hizmet maliyetleri stok oluşturabilir; satış ve genel yönetim personeli giderleri dahil edilmez. |
| TMS 38 | Araştırma 400.000: Gider | Geliştirme 900.000: Aktif | İlk dönem toplam varlık: 900.000 |
| BOBİ FRS Bölüm 14 | Araştırma 400.000: Gider | Geliştirme 900.000: Aktif | İlk dönem toplam varlık: 900.000 |
| KÜMİ FRS Bölüm 12 | Araştırma 400.000: İşletme içi MDV oluşturma amacıyla ilk aşamada aktif | Geliştirme 900.000: Aktif | İlk dönem toplam varlık: 1.300.000; proje sonucunda MDV oluşmazsa gider/düzeltme |
| VUK 262 | Muhasebeleştirme / ölçüm açısından kritik nokta: Emtiada stoklara giriş tarihine kadar ilgili kredinin faiz ve kur farklarının maliyet bedeline dahil edilmesi hükmü dikkate alınır; sonraki kısımlar için seçimlik hükümler ayrıca incelenir. |
| TMS 23 | Muhasebeleştirme / ölçüm açısından kritik nokta: Özellikli varlık tanımını karşılayan stokla doğrudan ilişkili borçlanma maliyetleri aktifleştirilir; üç başlangıç koşulu, ara verme ve sona erme test edilir. |
| BOBİ FRS Bölüm 17 | Muhasebeleştirme / ölçüm açısından kritik nokta: Normal şartlarda bir yıldan uzun sürede satışa/kullanıma hazır hale gelen stokla doğrudan ilişkili borçlanma maliyetleri maliyete dahil edilir. |
| KÜMİ FRS Bölüm 8.10 ve 15 | Muhasebeleştirme / ölçüm açısından kritik nokta: Amaçlanan kullanıma/satışa hazır hale gelmesi bir yıldan uzun süren stokların üretiminde kullanılan kredilere ilişkin kur farkları dahil finansman giderleri maliyete dahil edilir. |
| IFRS / TFRS | Vergi kayıtlarında mamul stokuna 5.000.000 TL direkt/üretim maliyeti, 300.000 TL genel idare payı ve 200.000 TL atıl kapasite sabit GÜG payı dahil edilmiştir. TFRS raporlamasında genel idare payı stokları mevcut konum/duruma getirmediği ve 200.000 TL kapasite gideri dağıtılmayan sabit GÜG olduğu için stoktan çıkarılmaktadır. |
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Dönem sonunda gider hesabı ile yansıtma hesabının kapanıp kapanmadığını kontrol et. Yansıtılan tutarın varlık/maliyet/sonuç hesabındaki karşılığını ve maliyet tablosu ile tutarlılığını kontrol et. Standart maliyet kullanılıyorsa fark hesaplarının nedenini ve olumlu/olumsuz yönünü ayrı analiz et. İLERİ DÜZEY MALİYET UYGULAMALARI Bu bölümde 7xx hesaplar, maliyet muhasebesi yöntemleriyle bütünleştirilir. Kayıtlar TDHP mantığını gösterirken, ölçüm sonucu TMS 2, BOBİ FRS Bölüm 6, KÜMİ FRS Bölüm 8 ve ilgili diğer standartlarla ayrıca karşılaştırılır. Dönem sonu kontrolünde 710=900.000, 711=-900.000; 720=500.000, 721=-500.000; 730=400.000, 731=-400.000; 760=200.000, 761=-200.000; 770=250.000, 771=-250.000; 780=100.000, 781=-100.000 olarak karşılıklı kapanmış olmalıdır. Fark hesapları ayrıca 151/152/620/622 veya ilgili sonuç hesaplarına aktarılır. Maliyet Muhasebesi İç Kontrol ve Denetim Programı
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- 799’u dönem gideri hesabı gibi 690’a kapatmak.
- Dönem sonu yarı mamul ve tamamlanan mamul ayrımını yapmamak.
- Atıl kapasite/anormal giderleri 799 içinde stoklara taşımak.
Resmî kaynaklar
- Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)
Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.