Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.
99 grubu diğer gruplara girmeyen taahhüt ve kontrol bilgilerinin esnek alanıdır. Akreditif, yatırım teşvik taahhüdü, türev notional ve diğer sözleşmesel taahhütler burada analitik izlenebilir; ancak gerçek varlık/yükümlülük doğduğunda asıl muhasebe kaydı yapılır.
Uygulama — 6.500.000 TL ithalat akreditif taahhüdünün bilgi takibi
Nazım / bilgi kaydı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 990 | Akreditif ve İthalat Taahhütleri | ₺6.500.000,00 | |
| 991 | Akreditif ve İthalat Taahhütleri Karşılığı | | ₺6.500.000,00 |
- Bu fişin toplam borç/alacak eşitliği vardır ancak finansal tablo bakiyesini değiştirmez.
İşlem sona erdiğinde ters kayıt
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 991 | Akreditif ve İthalat Taahhütleri Karşılığı | ₺6.500.000,00 | |
| 990 | Akreditif ve İthalat Taahhütleri | | ₺6.500.000,00 |
- Taahhüt/teminat/emanet sona erdiğinde nazım hesaplar sıfırlanır.
1A — Teminat mektubunun nazım kaydı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 900 | Verilen Teminat Mektupları | ₺5.000.000,00 | |
| 901 | Verilen Teminat Mektupları Karşılığı | | ₺5.000.000,00 |
1B — Bloke mevduatın sınıflanması
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 102 | Bankalar - Bloke Mevduat | ₺500.000,00 | |
| 102 | Bankalar - Serbest Mevduat | | ₺500.000,00 |
- Bloke tutar aynı varlık içinde analitik yeniden sınıflandırmadır; nakit akış tablosu ve nakit benzeri değerlendirmesi ayrıca yapılır.
1C — Komisyon tahakkuku
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 780 | Finansman Giderleri / Banka Komisyonu | ₺75.000,00 | |
| 320 | Bankaya Borç / Satıcılar | | ₺75.000,00 |
1D — İhale tamamlanıp mektup çözülünce nazım kapanış
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 901 | Verilen Teminat Mektupları Karşılığı | ₺5.000.000,00 | |
| 900 | Verilen Teminat Mektupları | | ₺5.000.000,00 |
Kontrol: 5.000.000 TL nominal teminatın kendisi gider veya borç değildir. Bloke nakit ve komisyon gerçek finansal tablo kalemleridir. Mektup kapsamında fiili ödeme yükümlülüğü doğarsa ayrıca yükümlülük/karşılık analizi yapılır.
2A — Nominal garanti nazım kaydı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 924 | Finansal Garanti Sözleşmeleri Nominal Takip | ₺3.000.000,00 | |
| 925 | Finansal Garanti Sözleşmeleri Karşılığı | | ₺3.000.000,00 |
2B — Başlangıç finansal garanti yükümlülüğü
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 102 | Bankalar | ₺120.000,00 | |
| 4xx* | Finansal Garanti Yükümlülüğü | | ₺120.000,00 |
- Exact analitik hesap, kullanılan FRSHP/işletme hesap planına göre belirlenir.
2C — Yıl sonu ölçüm artışı
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 65x* | Finansal Garanti Ölçüm Gideri | ₺60.000,00 | |
| 4xx* | Finansal Garanti Yükümlülüğü | | ₺60.000,00 |
- TFRS 9 kapsamında sonraki ölçümün teknik hesabı sözleşmeye ve beklenen kredi zararı değerlendirmesine göre yapılır; burada yalnız sonuç tutarı varsayılmıştır.
- Mesleki sonuç: “Garanti var, 92 nazım hesabında izlerim” yaklaşımı tek başına yanlıştır. TFRS 9 kapsamında finansal garanti yükümlülüğü finansal tablolara da alınabilir.
3A — Dava talebinin bilgi amaçlı nazım takibi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 996 | Dava ve Diğer Sözleşmesel Riskler | ₺4.000.000,00 | |
| 997 | Dava Riskleri Karşılığı - Nazım | | ₺4.000.000,00 |
3B — TMS 37 karşılık kaydı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 689 | Diğer Olağandışı / İlgili Dava Gideri | ₺2.600.000,00 | |
| 379 | Diğer Borç ve Gider Karşılıkları | | ₺2.600.000,00 |
- Hesap kodu işletmenin vade ve FRSHP tasarımına göre 379/479 veya ilgili karşılık hesabı olabilir. Ekonomik öz: mevcut yükümlülük için en iyi tahmin.
- Alternatif: Çıkış olasılığı karşılık eşiğini karşılamıyor ancak uzak da değilse finansal tablo karşılığı kaydedilmez; koşullu yükümlülük dipnotu ve gerekirse nazım bilgi takibi yapılır. Olasılık “çok düşük/remote” ise dipnot gerekliliği de ilgili standarda göre değerlendirilir.
4A — Garanti karşılığı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 760 | Pazarlama/Satış Giderleri - Garanti | ₺600.000,00 | |
| 379 | Garanti Karşılığı | | ₺600.000,00 |
- Garanti yükümlülüğü TMS 37 şartlarını sağlıyorsa 92 grubunda yalnız nominal bilgi tutmak yetersizdir. 92 nazım hesabı, ürün adetleri veya üst sınırın ayrıca yönetim takibi için kullanılabilir.
5A — Yardımcı bilgi takibi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 998 | Koşullu Varlık Bilgi Hesabı | ₺2.000.000,00 | |
| 999 | Koşullu Varlık Bilgi Karşılığı | | ₺2.000.000,00 |
- Bu kayıt finansal tablo varlığı yaratmaz.
- TMS 37: Koşullu varlık finansal tablolara kaydedilmez; ekonomik fayda girişinin olası olması halinde açıklama yapılır. Giriş neredeyse kesin hale geldiğinde koşullu olmaktan çıkar ve uygun varlık muhasebeleştirilir.
6A — Notional nazım kayıt
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 994 | Türev Sözleşmeler Nominal Tutarları | ₺10.000.000,00 | |
| 995 | Türev Sözleşmeler Nominal Karşılığı | | ₺10.000.000,00 |
6B — TFRS 9 dönem sonu türev ölçümü
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 11x* | Türev Finansal Varlık | ₺350.000,00 | |
| 667 | Türev Araçlardan Sağlanan Kazançlar | | ₺350.000,00 |
- Türev finansal araç gerçeğe uygun değerle finansal tablolara alınır. Nazım notional yalnız sözleşme büyüklüğünü gösterir.
7A — Türev gerçeğe uygun değer ve ayrıştırma
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 11x* | Türev Finansal Varlık | ₺350.000,00 | |
| 812 | Dönemde Ortaya Çıkan Nakit Akış Riskinden Korunma Kazançları | | ₺300.000,00 |
| 667 | Türev Araçlardan Sağlanan Kazançlar - Etkin Olmayan Kısım | | ₺50.000,00 |
7B — Dönem sonu etkin kısmın birikimli özkaynağa aktarımı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 812 | Nakit Akış Riskinden Korunma Dönem Kazancı | ₺300.000,00 | |
| 562 | Nakit Akış Riskinden Korunma Birikimli Kazançları | | ₺300.000,00 |
- Korunan işlem kâr/zararı etkilediğinde 562’den ilgili kâr/zarar hesabına recycling; bazı finansal olmayan varlık/yükümlülük olaylarında ise standardın öngördüğü carrying amount/basis treatment uygulanır. 832 hesabı FRSHP’de özellikle TMS 39 korunma muhasebesini sürdürmeyi seçen işletmeler için açıklanmıştır.
8A — Dönem gerçeğe uygun değer kazancı
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 11x* | FVOCI Özkaynak Yatırımı | ₺400.000,00 | |
| 800 | Özkaynak Yatırımı Dönem OCI Kazancı | | ₺400.000,00 |
8B — Dönem sonu birikimli özkaynak
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 800 | Özkaynak Yatırımı Dönem OCI Kazancı | ₺400.000,00 | |
| 550 | Özkaynak Yatırımlarından Birikimli Kazançlar | | ₺400.000,00 |
9A — Önceki dönem birikimi (özet)
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 811 | FVOCI Borçlanma Aracı Dönem Kazancı | ₺140.000,00 | |
| 561 | FVOCI Borçlanma Araçları Birikimli Kazançları | | ₺140.000,00 |
9B — Satışta yeniden sınıflandırma düzeltmesi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 821 | FVOCI Borçlanma Aracı Reclassification Düzeltmesi | ₺140.000,00 | |
| 666 | Menkul Kıymet Yatırımlarına İlişkin Diğer Gelir ve Kazançlar | | ₺140.000,00 |
9C — 821’in 561’e kapatılması
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 561 | FVOCI Borçlanma Araçları Birikimli Kazançları | ₺140.000,00 | |
| 821 | FVOCI Borçlanma Aracı Reclassification Düzeltmesi | | ₺140.000,00 |
10A — Yeniden değerleme artışı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 252 | Binalar | ₺1.500.000,00 | |
| 801 | Maddi Duran Varlık Dönem Yeniden Değerleme Artışı | | ₺1.500.000,00 |
10B — Ertelenmiş vergi etkisi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 809 | OCI Vergi Gideri | ₺375.000,00 | |
| 489 | Ertelenmiş Vergi Yükümlülüğü | | ₺375.000,00 |
10C — Dönem sonu net özkaynak birikimi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 801 | Maddi Duran Varlık Dönem Yeniden Değerleme Artışı | ₺1.500.000,00 | |
| 551 | Maddi Duran Varlık Yeniden Değerleme Artışları | | ₺1.500.000,00 |
10D — Vergi birikimi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 559 | Yeniden Sınıflandırılmayacak OCI Birikimli Vergi | ₺375.000,00 | |
| 809 | OCI Vergi Gideri | | ₺375.000,00 |
- Net OCI etkisi 1.125.000 TL’dir. Vergi oranı örnektir; gerçek oran, vergi tabanı ve ilgili geçici farkın tersine dönme koşulları işlem tarihinde doğrulanır.
11A — Yeniden ölçüm kaybı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 803 | Tanımlanmış Fayda Planı Dönem Yeniden Ölçüm Kaybı | ₺300.000,00 | |
| 472 | Tanımlanmış Fayda / Kıdem Yükümlülüğü | | ₺300.000,00 |
11B — Dönem sonu birikimli özkaynak
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 553 | Tanımlanmış Fayda Planları Birikimli Yeniden Ölçüm Kayıpları | ₺300.000,00 | |
| 803 | Dönem Yeniden Ölçüm Kaybı | | ₺300.000,00 |
12A — Cari dönem reclassification adjustment
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 820 | Yabancı Para Çevrim Farkları Reclassification Düzeltmesi | ₺250.000,00 | |
| 664 | İlgili Çevrim / Elden Çıkarma Kazancı | | ₺250.000,00 |
12B — 820’nin 560’a kapatılması
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 560 | Yabancı Para Çevrim Farkları Birikimli Kazanç | ₺250.000,00 | |
| 820 | Yabancı Para Çevrim Farkları Reclassification Düzeltmesi | | ₺250.000,00 |
13A — Akreditif taahhüdü nazım kayıt
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 990 | Akreditif ve İthalat Taahhütleri | ₺6.500.000,00 | |
| 991 | Akreditif ve İthalat Taahhütleri Karşılığı | | ₺6.500.000,00 |
13B — Kontrol geçtiğinde gerçek stok/borç kaydı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 153 | Ticari Mallar / İthal Stok | ₺6.500.000,00 | |
| 320 | Yurtdışı Satıcılar | | ₺6.500.000,00 |
- Mülkiyet/kontrol tarihi, teslim şekli, navlun/sigorta/gümrük ve yabancı para ölçümü ayrı analiz edilir.
13C — Nazım taahhüdün kapatılması
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 991 | Akreditif ve İthalat Taahhütleri Karşılığı | ₺6.500.000,00 | |
| 990 | Akreditif ve İthalat Taahhütleri | | ₺6.500.000,00 |
14A — Konsinye mal nazım kaydı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 944 | Konsinye Alınan Mallar | ₺1.200.000,00 | |
| 945 | Konsinye Alınan Mallar Karşılığı | | ₺1.200.000,00 |
- Mal işletmenin varlığı değilse 153 Ticari Mallar hesabına alınmaz. İşletme üçüncü kişi adına satış yaptığında TFRS 15 kapsamında principal-agent analizi yapılır. Vekil ise hasılat genellikle komisyon/ücret niteliğindedir.
15A — İpotek bilgi kaydı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 936 | İpotek Verilen Varlıklar | ₺8.000.000,00 | |
| 937 | İpotek Verilen Varlıklar Karşılığı | | ₺8.000.000,00 |
16A — KKEG bilgi takibi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 950 | Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Bilgi Hesabı | ₺450.000,00 | |
| 951 | KKEG Bilgi Karşılığı | | ₺450.000,00 |
16B — İstisna kazanç bilgi takibi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 952 | İstisna Kazançlar Bilgi Hesabı | ₺120.000,00 | |
| 953 | İstisna Kazançlar Bilgi Karşılığı | | ₺120.000,00 |
16C — Devreden mali zarar bilgi takibi
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 954 | Devreden Mali Zararlar Bilgi Hesabı | ₺1.150.000,00 | |
| 955 | Devreden Mali Zararlar Karşılığı | | ₺1.150.000,00 |
- 95 grubu, vergi matrahı ve beyanname mutabakatı için kontrol katmanıdır. Ertelenmiş vergi varlığının muhasebeleştirilip muhasebeleştirilemeyeceği, gelecekte vergilendirilebilir kâr olasılığı ve ilgili raporlama çerçevesine göre ayrıca değerlendirilir.
17A — TFRS 16 başlangıç muhasebesi
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 25x* | Kullanım Hakkı Varlığı (analitik) | ₺4.200.000,00 | |
| 3xx/4xx* | Kira Yükümlülüğü (analitik) | | ₺4.200.000,00 |
- Exact hesap kodu, işletmenin FRSHP/analitik tasarımına göre belirlenir.
17B — Yardımcı taahhüt nazım kaydı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 996 | Kiralama Sözleşmesi Nominal Taahhütleri | ₺6.000.000,00 | |
| 997 | Kiralama Taahhütleri Karşılığı | | ₺6.000.000,00 |
- TFRS 16 kapsamındaki bir kiralama, “sözleşme var; 99 nazım hesabına yazdım” denilerek bilanço dışında bırakılamaz. BOBİ FRS ve KÜMİ FRS’de kiralama muhasebesi kendi bölüm hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir; TFRS 16 modeli otomatik kopyalanmaz.
18A — FRSHP’nin BOBİ FRS için doğrudan birikimli özkaynak yaklaşımı
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 252 | Binalar | ₺700.000,00 | |
| 551 | Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları | | ₺700.000,00 |
- KGK FRSHP açıklamasına göre BOBİ FRS işletmeleri dönem özkaynak gelir/giderlerini ayrı tabloda sunmayı seçmiyorsa 80-81 dönem hesaplarını kullanmadan doğrudan 55-56 grubuna kayıt yapabilir.
- İşletme isteğe bağlı olarak dönemde özkaynağa yansıttığı gelir ve giderleri ayrı tabloda sunmayı tercih ederse 80-83 gruplarını TFRS uygulayan işletmeler gibi kullanabilir. Bu ciltteki 80-83 hesap anlatımlarının BOBİ FRS açısından “her durumda zorunlu” olmadığı bu nedenle özellikle vurgulanmıştır.
19A — Gerçeğe uygun değer defter değerinin düzeltilmesi
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 831 | FVOCI Borçlanma Aracı Diğer Düzeltme | ₺80.000,00 | |
| 11x* | İlgili Finansal Yatırım Hesabı | | ₺80.000,00 |
- Birikimli kazanç finansal varlığın defter değerinden çıkarılır; kâr/zarara recycling yapılmaz.
19B — 831’in 561’e kapatılması
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 561 | FVOCI Borçlanma Araçları Birikimli Kazançları | ₺80.000,00 | |
| 831 | FVOCI Borçlanma Aracı Diğer Düzeltme | | ₺80.000,00 |
20A — Varlık maliyetine basis adjustment
Bu fişte x, /, * veya birleşik kodlar (ör. 11x, 120/600) öğretici/şematik gösterimdir; standart tekdüzen hesap kodu değildir. İşletme kendi geçerli hesap kodunu kullanmalıdır.
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 832 | Nakit Akış Hedge Diğer Düzeltme | ₺70.000,00 | |
| 25x* | İlgili Finansal Olmayan Varlık | | ₺70.000,00 |
- Kazanç varlığın başlangıç maliyetini azaltmaktadır. Kayıp olması halinde yön tersidir.
20B — 832’nin 562’ye kapatılması
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Borç (TL) | Alacak (TL) |
|---|
| 562 | Nakit Akış Riskinden Korunma Birikimli Kazancı | ₺70.000,00 | |
| 832 | Nakit Akış Hedge Diğer Düzeltme | | ₺70.000,00 |
- KISIM IX — TFRS / BOBİ FRS / KÜMİ FRS KARŞILAŞTIRMALI KARAR TABLOLARI
IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma
| Vergi/MSUGT | Muhasebe / Raporlama Yaklaşımı: Nazım takip, ekonomik işlem ve yasal belgenin kontrolünü destekler. Vergi matrahı veya bilanço kaydı ayrıca mevzuata göre yapılır. | Kritik Uyarı: Nazım fişi vergi gideri/geliri yaratmaz. |
|---|
| TFRS | Muhasebe / Raporlama Yaklaşımı: Muhasebeleştirme şartı doğmuş varlık, yükümlülük, türev, garanti veya karşılık finansal tablolara alınır. 9 sınıfı ek bilgi katmanıdır. | Kritik Uyarı: TFRS 7 ve ilgili standartların dipnot gereklilikleri ayrıca değerlendirilir. |
|---|
| BOBİ FRS | Muhasebe / Raporlama Yaklaşımı: İlgili finansal araç, karşılık ve sözleşme hükümleri uygulanır; nazım takip yalnız yardımcıdır. | Kritik Uyarı: TFRS ölçüm modelini otomatik kopyalamayın. BOBİ FRS uygulayan işletmede 700.000 TL maddi duran varlık yeniden değerleme artışı vardır. İşletme özkaynağa yansıtılan dönem gelir/giderlerini ayrı bir tabloda sunmamaktadır. |
|---|
| KÜMİ FRS | Muhasebe / Raporlama Yaklaşımı: KÜMİ FRS’nin ilgili finansal araç/karşılık bölümünde muhasebeleştirme şartı aranır. Nazım hesap, işletme içi bilgi sistemi olarak kullanılabilir. | Kritik Uyarı: FRSHP 90-99 gruplarını KÜMİ için zorunlu resmi plan gibi sunmayın. |
|---|
| IFRS / TFRS | Ana ortaklık, üçüncü kişinin 3.000.000 TL banka kredisini garanti etmiş; garanti için 120.000 TL bedel tahsil etmiştir. Başlangıç gerçeğe uygun değerin 120.000 TL olduğu, yıl sonunda TFRS 9 sonraki ölçüm sonucunun 180.000 TL’ye yükseldiği varsayılmıştır. İşletme beş yıllık kiralama sözleşmesine başlamış; başlangıçta kullanım hakkı varlığının ve kira yükümlülüğünün bugünkü değeri 4.200.000 TL hesaplanmıştır. İşletme ayrıca sözleşme nominal ödemelerini 6.000.000 TL olarak bilgi amaçlı izlemek istemektedir. |
|---|
Dönem sonu ve mali tablo etkisi
Tüm 9xx hesapları için karşı hesap eşitliği kontrol edilir: her nazım ana hesabın karşılığında aynı tutarlı başka bir 9xx hesabı bulunmalıdır. Süresi bitmiş teminat mektupları, kefaletler, akreditifler ve taahhütler ters kayıtla kapatılır. Nazım hesapta duran her risk için “finansal tabloya alma şartı oluştu mu?” testi yeniden yapılır. Dava ve garanti dosyaları TMS 37/BOBİ/KÜMİ karşılık kriterleriyle hukuk görüşü üzerinden güncellenir. Türev notional tutarları, TFRS 9 gerçeğe uygun değer bilanço kayıtları ve TFRS 7 risk açıklamalarıyla mutabık hale getirilir. İpotek/rehin nazım tutarları sabit kıymet kayıtları ve kredi sözleşmeleriyle eşleştirilir. 95 matrah düzeltme hesapları kurumlar vergisi beyannamesi çalışma kağıdıyla mutabık edilir; 580/570 ile mali zarar/kâr arasındaki fark gerekçelendirilir. 80-83 dönem hesaplarının tamamı 55-56 birikimli özkaynak hesaplarına kapanmış olmalıdır; dönem sonunda açık 8xx OCI bakiyesi kalması araştırılır. 809/819/829/839 vergi hesapları ilgili temel OCI unsuruyla aynı işaret ve dönüşüm mantığına sahip olmalıdır. BOBİ FRS uygulayan işletmede 80-83 kullanılıp kullanılmadığı sunum politikasıyla tutarlı olmalıdır; KÜMİ işletmesinde FRSHP’nin zorunluymuş gibi uygulanmadığı doğrulanır.
Sık yapılan hatalar ve kontrol
- Klasik MSUGT’de 8 sınıfındaki örnek hesap adlarını resmi zorunlu TDHP hesabı sanmak.
- KGK FRSHP 80-83 hesaplarını klasik MSUGT planının 1992’den beri parçasıymış gibi anlatmak.
- 9 sınıfındaki bir hesabı 1-7 sınıfındaki hesapla karşılıklı çalıştırmak.
- Nazım kayıt yapıldığı için bilanço yükümlülüğü/karşılık kaydetmeye gerek olmadığını düşünmek.
- Forward, swap veya opsiyonun yalnız notional tutarını izleyip TFRS 9 gerçeğe uygun değerini atlamak.
- İhraç edilen finansal garantiyi yalnız 92 grubunda tutmak.
- TMS 37 karşılık şartlarını taşımayan olası yükümlülüğü kesin borç gibi kaydetmek veya tersine karşılık gerektiren davayı yalnız dipnotta bırakmak.
- Koşullu varlığı tahsilat neredeyse kesin olmadan alacak/gelir olarak kaydetmek.
- İpotek verilen varlığı bilançodan çıkarmak.
- Emanet/konsinye alınan üçüncü kişi malını işletme stoku gibi 153’e kaydetmek.
- 95 matrah düzeltme hesabını vergi beyannamesinin veya ertelenmiş vergi hesabının yerine kullanmak.
- FVOCI özkaynak yatırımında birikimli OCI’yi satışta 821 üzerinden kâr/zarara taşımak.
- FVOCI borçlanma aracı ile FVOCI özkaynak aracının recycling kurallarını karıştırmak.
- 803 tanımlanmış fayda yeniden ölçümünü sonraki yıllarda kâr/zarara recycling yapmak.
- 80-83 hesaplarını dönem sonunda 55-56’ya kapatmamak.
- BOBİ FRS uygulayan işletmede 80-83 kullanımını zorunlu sanmak.
- KÜMİ FRS işletmesine KGK FRSHP’yi zorunlu hesap planı gibi sunmak.
- 809/819 vergi etkisini kâr/zararda kaydederek temel OCI işlemiyle vergi yerleşimini ayırmak.
- 82 yeniden sınıflandırma düzeltmesi ile 83 basis adjustment kavramlarını aynı sanmak.
- Nazım hesapların vade, para birimi, karşı taraf ve teminat niteliği gibi analitik alt bilgilerini tutmamak.
- Yayın öncesi profesyonel kontrol listesi
- Her resmi hesap adı KGK FRSHP 2024 metniyle karşılaştırıldı mı?
- 806, 830, 833-836, 838 gibi boş bırakılmış kodlara uydurma resmi hesap adı yazılmadı mı?
- 84-89 ve 90-99 alt hesap örnekleri açıkça işletme içi tasarım olarak etiketlendi mi?
- TFRS ile BOBİ FRS ve KÜMİ FRS ölçüm/sunum kuralları birbirine karıştırılmadı mı?
- TFRS 2026 Mavi Kitap yürürlük seti esas alındı mı; 2027 yürürlüğündeki TFRS 18/19 ayrı notlandı mı?
- Tüm yevmiye kayıtlarında borç toplamı = alacak toplamı mı?
- Nazım hesaplarda her kayıt yalnız 9 sınıfı karşı hesabıyla mı çalışıyor?
- Nazım hesap, finansal tablo muhasebeleştirmesinin yerine kullanılmadı mı?
- TMS 37 karşılık/koşullu yükümlülük/koşullu varlık ayrımı her vakada tutarlı mı?
- TFRS 9 türev ve finansal garanti kayıtlarında notional ile gerçeğe uygun değer ayrımı korunuyor mu?
- 80-83 hesaplarının dönem sonu 55-56 aktarımı ve recycling/basis adjustment yönleri kontrol edildi mi?
- Vergi örneklerinde oranların öğretim varsayımı olduğu ve işlem tarihinde güncelleneceği belirtildi mi?
- Dipnot açıklaması gerektiren teminat, rehin, garanti, likidite/kredi riski unsurları için TFRS 7/ilgili standart kontrolü yapıldı mı?
- DOCX baskı düzeninde tablo taşması, kırpılma ve başlık kopması bulunuyor mu?
- Resmî kaynaklar ve güncelleme sistemi
- Bu cildin yayıma hazırlanmasında aşağıdaki resmî kaynakların güncel metinleri esas alınmıştır. Nihai ticari baskı öncesinde her kaynağın en son değişiklik tarihi yeniden kontrol edilmelidir.
- Cilt 8 sonuç
- 8 ve 9 hesap sınıflarının doğru kullanımı, ezber hesap kodundan çok “finansal tabloya alınacak ekonomik unsur mu, yoksa yalnız izlenecek bilgi mi?” sorusuna dayanır. Profesyonel sistemde nazım hesaplar güçlü bir iç kontrol ve dipnot veri kaynağıdır; ancak varlık, yükümlülük, karşılık, türev ve finansal garanti muhasebesinin alternatifi değildir. KGK FRSHP’nin 80-83 hesapları ise TFRS diğer kapsamlı gelir hareketlerini dönem ve birikim bazında izlemek için önemli bir köprü sunar.
- Bir sonraki cilt: “Cilt 9 — İleri Düzey Özel Muhasebe Uygulamaları”. Bu cilt hesap sınıfı tekrarından ziyade; ithalat-ihracat, KDV/tevkifat, personel, leasing, faktoring, finansal araçlar, kur riskinden korunma, enflasyon muhasebesi, kurumlar vergisi, ertelenmiş vergi, birleşme-bölünme-tasfiye, gayrimenkul ve yıllara yaygın inşaat gibi konuları başlangıçtan dönem sonuna tam vaka zincirleriyle birleştirecektir.
