373 Maliyet Giderleri Karşılığı Hesabı

Sınıf / grup: 3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar / 37 Borç ve Gider Karşılıkları

Kısa tanım

Aylık maliyetlerin sağlıklı oluşturulması amacıyla, kesin tutarı sonradan belli olacak fakat döneme ait olduğu bilinen bazı maliyet giderleri için ayrılan kısa vadeli karşılıkları izler.

Bu hesabın resmî açıklaması henüz bu sayfaya aktarılmadı. Aşağıdaki bölümler editoryal açıklamadır ve resmî metin yerine geçmez.

Editoryal açıklama

Bu bölüm mevzuat metni değildir; uygulamaya yönelik eğitim amaçlı açıklamadır.

Grup	37 Borç ve Gider Karşılıkları
Nitelik	Pasif
Normal bakiye	Alacak
Borçlandırılır	Kesin fatura/ödeme geldiğinde karşılık kapatıldığında veya fazla karşılık iptal edildiğinde.
Alacaklandırılır	Döneme ait maliyet gideri için tahmini karşılık ayrıldığında.
Başlıca karşı hesaplar	730 Genel Üretim Giderleri, 740 Hizmet Üretim Maliyeti, 381 Gider Tahakkukları, 320 Satıcılar, 100/102.
Mali tablo yeri	Kısa vadeli yabancı kaynaklar.

Muhasebe mantığı

Uygulama 1 - Ay sonu enerji maliyet karşılığı

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
730	Genel Üretim Giderleri	₺150.000,00
373	Maliyet Giderleri Karşılığı		₺150.000,00

Kontrol: Borç toplamı 150,000.00 TL = Alacak toplamı 150,000.00 TL.

Kayıt mantığı: Fatura henüz gelmemiş, ayın enerji tüketimi için makul tahmin yapılmıştır. Vergisel gider kabulü ayrıca değerlendirilir.

Uygulama 2 - Fatura 155.000 TL geldiğinde

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
373	Maliyet Giderleri Karşılığı	₺150.000,00
730	Genel Üretim Giderleri - Tahmin Farkı	₺5.000,00
320	Satıcılar		₺155.000,00

Kontrol: Borç toplamı 155,000.00 TL = Alacak toplamı 155,000.00 TL.

Kayıt mantığı: Kesin borç 155.000 TL olduğunda karşılık kapatılır ve 5.000 TL tahmin farkı ilgili dönemin giderine eklenir.

Uygulama 3 - Fazla karşılığın iptali

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
373	Maliyet Giderleri Karşılığı	₺20.000,00
730	Genel Üretim Giderleri / Karşılık İptali		₺20.000,00

Kontrol: Borç toplamı 20,000.00 TL = Alacak toplamı 20,000.00 TL.

Kayıt mantığı: Kesin maliyet tahminden düşükse fazla karşılık maliyet hesabından ters çevrilebilir; sunum işletmenin maliyet sistemiyle tutarlı olmalıdır.

Uygulama 4 - TMS 37 ayrımı

Hesap Kodu	Hesap Adı	Borç (TL)	Alacak (TL)
373.90	TMS 37 Sınıflama Düzeltmesi	₺150.000,00
381.90	Gerçekleşmiş Gider Tahakkuku		₺150.000,00

Kontrol: Borç toplamı 150,000.00 TL = Alacak toplamı 150,000.00 TL.

Kayıt mantığı: Enerji hizmeti alınmış ve yalnız fatura tutarı ölçülüyorsa yükümlülüğün TMS 37 “karşılığı” değil, gider tahakkuku/finansal borç niteliğinde olduğu sonucuna varıldığı varsayılmıştır.
Raporlama alt hesapları örnektir.

Vergisel değerlendirme

Vergi açısından tahmini karşılığın gider kabulü otomatik değildir; tahakkuk ve kesinlik ilkeleri, özel karşılık hükümleri ve belgelendirme aranır. 373’e kaydedilen muhasebe gideri mali kârda KKEG düzeltmesi gerektirebilir.

IFRS/TFRS - BOBİ FRS - KÜMİ FRS ayrıntılı karşılaştırma

IFRS / TFRS	373’ün MSUGT’de “maliyet giderleri karşılığı” olarak kullanılması TMS 37 karşılığıyla otomatik eşdeğer değildir. TMS 37 karşılığı; geçmiş olaydan doğan mevcut yükümlülük, kaynak çıkışının olası olması ve güvenilir tahmin şartlarını gerektirir. Tutar ve ödeme zamanı büyük ölçüde kesin olan gerçekleşmiş mal/hizmet giderleri ise finansal yükümlülük/tahakkuk niteliğinde olabilir.
BOBİ FRS	BOBİ FRS Bölüm 19’da karşılık şartları TMS 37’ye benzer temel mantıkta ele alınır; gerçekleşmiş kesin borç ile karşılık ayrılır.
KÜMİ FRS	KÜMİ FRS’de karşılıklar ilgili sadeleştirilmiş koşullarla muhasebeleştirilir; 373 hesap adı standardın ölçüm şartlarının yerine geçmez.
Vergi / MSUGT	Ölçüm / muhasebeleştirme: MSUGT/VUK yasal kaydında borcun hukuki niteliği, vadesi ve değerleme hükümleri esas alınır. \| Kritik ayrım: Yasal defter ve vergi değerlemesi finansal raporlama ölçümüyle aynı değildir.
IFRS / TFRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: TFRS 9 kapsamında finansal yükümlülük ilk kayda almada gerçeğe uygun değer üzerinden değerlendirilir; gerçeğe uygun değer farkı kâr/zarara yansıtılmayan yükümlülüklerde doğrudan ilişkilendirilebilir işlem maliyetleri ölçüme dahil edilir. Sonraki ölçüm çoğunlukla etkin faiz yöntemiyle itfa edilmiş maliyettir. Yabancı para yükümlülüklerde TMS 21 ayrıca uygulanır. \| Kritik ayrım: Finansal yükümlülüğün ekonomik özü, etkin faiz ve vade esas alınır.
BOBİ FRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: BOBİ FRS Bölüm 9, finansal borçların ve ticari/diğer borçların ölçümünde vade ve finansman etkisini dikkate alır. Bir yıldan uzun vadeli ticari alacak ve borçlarda itfa edilmiş maliyet yaklaşımı önemlidir; işlem maliyetleri ve etkin faiz hükümleri TFRS’den farklı ayrıntı düzeyinde uygulanır. \| Kritik ayrım: BOBİ FRS kendi Bölüm 9 hükümleriyle uygulanır.
KÜMİ FRS	Ölçüm / muhasebeleştirme: KÜMİ FRS Bölüm 10 daha sade bir finansal araç modeli kurar. Küçük işletmeler ile mikro işletmeler için özellikle uzun vadeli ticari alacak/borçların iskonto edilmesinde farklılık doğabilir; işletme sınıfı kontrol edilmeden TFRS veya BOBİ FRS sonucu otomatik taşınmaz. \| Kritik ayrım: Küçük/mikro ayrımı ve sadeleştirmeler kontrol edilir.

Dönem sonu ve mali tablo etkisi

Vade analizi yapılır; uzun vadeli kısmın 4 no.lu sınıfa aktarımı veya uzun vadeden kısa vadeye gelen kısmın sınıflaması kontrol edilir. Yabancı para varsa dönem sonu kur değerlemesi yapılır. Faiz, komisyon ve işlem maliyetleri dönemsellik ve raporlama çerçevesine göre ayrıştırılır.

Sık yapılan hatalar ve kontrol

Faturası gelmemiş her gideri TMS 37 karşılığı sanmak.
373, 379 ve 381’i birbirinin yerine kullanmak.
Vergi matrahında ayrılan her maliyet karşılığını gider kabul etmek.

Mesleki kontrol sorusu: Enerji tüketimi kesin, fatura tutarı tahmin edilebiliyorsa 373 mü 381 mi ekonomik özü daha iyi yansıtır?

Resmî kaynaklar

Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)Resmî Gazete, 26.12.1992, Sayı 21447 (Mükerrer)

Bu sayfa eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı değildir. Beyanname, denetim ve özel işlemlerde güncel mevzuat ile mali müşavir değerlendirmesi esas alınmalıdır.