Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?
İş Kanunu m.41'e göre haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır ve her saati, normal saat ücretinin %50 zamlı (1,5 katı) ödenir. Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse, 45 saate kadar olan kısım 'fazla sürelerle çalışma' sayılır ve %25 zamlı (1,25 katı) ödenir.
Saat Ücreti Nasıl Bulunur?
Aylık brüt maaş 225'e bölünür (aylık çalışma saati: 7,5 saat × 30 gün). Örneğin 45.000 TL brüt maaşta saat ücreti 200 TL'dir.
Sayısal Örnek
Brüt 45.000 TL maaşlı bir çalışan ayda 20 saat fazla mesai yaptıysa: 200 TL × 1,5 × 20 saat = 6.000 TL brüt fazla mesai ücreti. Bu tutar bordroya eklenir ve SGK primi ile gelir vergisine tabidir.
Hafta Tatili, Ulusal Bayram ve Gece Çalışması
- Hafta tatilinde çalışma: Çalışılan hafta tatili günü için ilave bir günlük ücret ödenir; uygulamada toplam 2,5 kata ulaşan hesaplamalar görülür (1 gün tatil ücreti + 1,5 kat çalışma karşılığı).
- Ulusal bayram ve genel tatil (UBGT): Çalışılan her tatil günü için 1 günlük ilave ücret ödenir (toplam 2 kat).
- Gece çalışması: 20:00–06:00 arası çalışmadır ve günde 7,5 saati aşamaz; gece fazla mesaisi ayrıca zamlıdır.
270 Saat Sınırı
Bir işçiye yılda en fazla 270 saat fazla çalışma yaptırılabilir. Ayrıca her yıl işçiden yazılı fazla mesai onayı alınmalıdır. 270 saati aşan çalıştırma idari para cezası doğurur; işçi açısından ise haklı fesih nedeni oluşturabilir.
Serbest Zaman Seçeneği
İşçi isterse fazla mesai ücreti yerine serbest zaman kullanabilir: her fazla saat için 1,5 saat, fazla süreli çalışmada 1,25 saat izin. Serbest zaman 6 ay içinde kullanılmalıdır. Yukarıdaki hesaplayıcı tüm bu türleri — normal, gece, hafta tatili, UBGT — ayrı ayrı hesaplar ve 270 saat kontrolünü otomatik yapar.
Fazla Mesai Türleri ve Oranları
| Tür | Çarpan | Örnek (saat ücreti 200 TL) |
|---|---|---|
| Normal fazla mesai | ×1,5 | 300 TL/saat |
| Hafta tatili / genel tatil | ×2 | 400 TL/saat |
| Gece (20:00–06:00) | +%50 ek | 450 TL/saat (1,5×1,5) |
Yıllık 270 saat fazla mesai sınırı aşılamaz; aşım halinde fazla çalışma yasal değildir.
Gece ve Tatil — Karşılaştırmalı Örnek
Brüt 45.000 TL (saat ücreti 200 TL), ayda 10 saat normal fazla mesai + 8 saat hafta sonu: (200×1,5×10) + (200×2×8) = 3.000 + 3.200 = 6.200 TL brüt fazla mesai. SGK ve vergi bu tutama da uygulanır.
Fazla Mesai Kontrol Listesi
- ✓ Yıllık 270 saat sınırı aşıldı mı?
- ✓ Yazılı rıza / kayıt tutuldu mu?
- ✓ Doğru çarpan (1,5 / 2 / gece) uygulandı mı?
- ✓ Bordroya ayrı satır olarak yansıtıldı mı?